تور یک‌روزه بهشتی دیلیجان، سوئیس سرسبز ارمنستان

شهر دیلیجان (Dilijan)، واقع در استان تاووش در شمال ارمنستان و در فاصله حدود ۱۰۰ کیلومتری از ایروان، یکی از مهم‌ترین مناطق اییلاقی، تفریحی و درمانی قفقاز به شمار می‌رود. این منطقه به سبب دره‌های پوشیده از جنگل‌های انبوه، هوای پاک آکنده از عطر کاج و بلوط، چشمه‌های آب معدنی گازدار و شباهت چشم‌اندازهای طبیعیش به رشته‌کوه‌های آلپ، لقب سوئیس کوچک ارمنستان را به خود اختصاص داده است. دیلیجان علاوه بر جاذبه‌های اکوتوریسمی، گنجینه‌ای ارزشمند از تاریخ، هنر و میراث معماری قرون‌وسطایی ارمنستان را در دل خود جای داده است.

۱. اکوسیستم و ویژگی‌های اقلیمی پارک ملی دیلیجان

پارک ملی دیلیجان یکی از چهار ذخیره‌گاه طبیعی حفاظت‌شده ارمنستان است که بیش از ۲۴ هزار هکتار از دامنه‌های سرسبز رشته‌کوه‌های پامباک و ایجوان را پوشش می‌دهد. موقعیت کوهستانی و وجود توده‌های جنگلی گسترده سبب شده تا آب‌وهوای دیلیجان رطوبت معتدل، تابستان‌هایی خنک و زمستان‌هایی ملایم داشته باشد. این شهر در دوران شوروی به عنوان یک استراحتگاه درمانی برای بیماران تنفسی و ریوی انتخاب شد. همچنین چشمه‌های طبیعی آب معدنی دیلیجان به دلیل دارا بودن املاح مفید هیدروکربنات و سدیم، در سراسر منطقه شهرت تجاری دارند.

جنگل‌های راش، بلوط، ممرز و کاج بخش اعظم ارتفاعات را پوشانده‌اند و دشت‌های آلپی در ارتفاعات بالاتر چشم‌اندازی مخملی خلق کرده‌اند. این پارک ملی زیستگاه جانورانی نظیر خرس قهوه‌ای قفقازی، شوکا، سیاه‌گوش و گونه‌های متعددی از پرندگان شکاری است.

۲. بافت تاریخی و معماری بومی دیلیجان (خیابان شارامبیان)

دیلیجان در سده نوزدهم به عنوان مقصدی محبوب برای تعطیلات تابستانی نخبگان، نویسندگان، نقاشان و آهنگسازان امپراتوری روسیه و قفقاز (از جمله شوستاکوویچ و بنجامین بریتن) شهرت یافت. برخلاف ایروان و گیومری که با سنگ‌های توف تیره و اخرایی شناخته می‌شوند، هویت معماری دیلیجان پیوند عمیقی با چوب دارد. خانه‌های تاریخی این شهر معمولاً دارای طبقه‌ای همکف از سنگ لاشه و طبقه‌ای فوقانی با دیوارهای سفید و بالکن‌های بزرگ چوبی پیش‌آمده با تزئینات منبت‌کاری ظریف، پنجره‌های قوسی و سقف‌های شیروانی سفالی هستند.

خیابان سنگ‌فرش‌شده شارامبیان به عنوان قلب تاریخی دیلیجان بازسازی شده و به موزه‌ای روباز بدل گشته است. در این گذر تاریخی، کارگاه‌های سنتی بافت فرش قفقازی، نجاری، سفال‌گری و استودیوهای نقاشی فعال هستند و گردشگران می‌توانند مراحل خلق آثار هنری دستی را از نزدیک مشاهده کنند.

۳. صومعه هاغارتسین (Haghartsin Monastery)

صومعه هاغارتسین پنهان‌شده در انتهای دره‌ای پوشیده از جنگل‌های متراکم در ۱۲ کیلومتری شمال دیلیجان، یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های معماری کلیسایی سده‌های ۱۰ تا ۱۳ میلادی است. نام هاغارتسین در زبان کهن ارمنی به معنای «بازی یا پرواز عقاب‌ها» است؛ برگرفته از این باور که در زمان گشایش کلیسا، عقابی بر فراز گنبد اصلی به پرواز درآمده و به عنوان نماد روح‌القدس تعبیر شده است.

این صومعه از سه کلیسای اصلی تشکیل شده: کلیسای سنت گریگور (قرن ۱۰) با گنبدی هشت‌ضلعی؛ کلیسای سنت استپانوس (قرن ۱۲) از سنگ گرانیت آبی‌رنگ؛ و کلیسای جامع مریم مقدس (آستواتساتسین، قرن ۱۳)، باشکوه‌ترین بنا با گنبدی بلند و نقش‌برجسته‌هایی از دو معمار و متولی بنا. تالار ناهارخوری سلطنتی (رفکتوری) که در سال ۱۲۴۸ میلادی توسط معمار «میناس» بنا شد، نمونه‌ای شگفت‌انگیز از مهندسی طاق و تویزه قرون وسطی است — دو ستون قطور سنگی بار طاق‌های متقاطع این تالار بزرگ را تحمل می‌کنند و فضایی بدون ستون‌های مزاحم با آکوستیک فوق‌العاده ایجاد کرده‌اند. در محوطه صومعه، تنه به جای مانده از درخت بلوطی با قدمت تخمینی بیش از ۸۰۰ سال هم دیدنی‌ست.

۴. صومعه گشاوانک (Goshavank Monastery)

صومعه گشاوانک در دره‌ای موازی و در روستای گَش قرار دارد و نه‌تنها یک مکان مذهبی، بلکه یکی از بزرگ‌ترین مراکز آموزشی، دانشگاهی و حقوقی ارمنستان در قرون وسطی به شمار می‌رفت. این مرکز توسط دانشمند، فیلسوف و حقوق‌دان برجسته ارمنی، مخیتار گَش (نویسنده نخستین قانون‌نامه مدنی و کیفری ارمنستان)، در اواخر قرن دوازدهم و با حمایت شاهزادگان خاندان زاکاریان پایه‌گذاری شد.

گشاوانک میزبان یکی از شاهکارهای بی‌بدیل تاریخ سنگ‌تراشی جهان است: خاچکاری که توسط استادکاری به نام «پوغروس» در سال ۱۲۹۱ میلادی تراشیده شد، چنان جزئیات هندسی ریز و ظریفی از خطوط متقاطع، گل‌ها و ستاره‌ها بر روی سنگ توف دارد که به آن «خاچکار سوزن‌دوزی یا توری» می‌گویند؛ اثری که به سختی می‌توان باور کرد بدون ماشین‌آلات مدرن و صرفاً با قلم و چکش خلق شده باشد.

۵. دریاچه پارز (Parz Lich)

دریاچه پارز (در زبان ارمنی به معنای «دریاچه زلال یا شفاف») در عمق پارک ملی دیلیجان و در ارتفاع حدود ۱،۳۳۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این دریاچه بر اثر رانش زمین و مسدود شدن آبراهه‌ای کوهستانی تشکیل شده؛ درختان انبوه تا لبه آب پیش آمده‌اند و بازتاب تصویر جنگل بر سطح آرام دریاچه، رنگ سبز زمردین خیره‌کننده‌ای به آن بخشیده است. دریاچه پارز مقصدی عالی برای پیاده‌روی در مسیرهای تندرستی، قایق‌سواری پدالی در سکوت آب، تجربه زیپ‌لاین معلق بر فراز سطح آب و کمپینگ در دل طبیعت پاک قفقاز به حساب می‌آید.